Giriş
İlamsız icra takibine karşı borçlunun ödeme emrine itiraz etmesiyle duran takibin devamını sağlamak amacıyla alacaklı tarafından açılan itirazın iptali davası, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 67. maddesinde düzenlenmiştir. Bu dava, özü itibarıyla bir eda davası olup, hem takip hukukuna hem de maddi hukuka ilişkin sonuçlar doğurmaktadır. Davanın temel amacı, itiraz ile duran takibe konu alacağın varlığının saptanarak takibin devamına karar verilmesidir.
1. İtirazın İptali Davasının Usuli Şartları
İtirazın iptali davasının dinlenebilmesi için belirli usuli şartların varlığı zorunludur. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi’nin 2026/1205 Esas ve 2026/1514 Karar sayılı ilamında vurgulandığı üzere;
- Yetkili icra dairesinde yapılmış geçerli bir ilamsız icra takibi bulunmalıdır.
- Borçlu tarafından süresi içinde yapılmış ve takibi durdurmuş geçerli bir itiraz olmalıdır.
- Dava, itirazın tebliğinden itibaren bir yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılmalıdır.
Eğer icra mahkemesince ödeme emrinin veya takibin iptaline karar verilmişse, itirazın iptali davası konusuz kalacaktır.
2. İspat Yükünün Dağılımı
İtirazın iptali davalarında ispat yükü, genel ispat kurallarını düzenleyen 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 6. maddesi uyarınca belirlenir. Kural olarak, alacağın varlığını ve miktarını ispat yükü davacı alacaklı üzerindedir. Ancak borçlu, borcun ödendiğini veya sona erdiğini iddia ediyorsa, bu savunmasını ispatla yükümlüdür.
Adana Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi’nin 2023/124 Esas ve 2023/381 Karar sayılı kararında görüldüğü üzere, kaçak elektrik kullanımı gibi haksız fiil veya sözleşmeye aykırılık iddialarında, alacaklı tarafın tüketim miktarını ve borcun kaynağını (tutanaklar, bilirkişi raporları vb.) somut delillerle ortaya koyması gerekmektedir. Ticari defterlerin delil vasfı (6102 sayılı TTK m. 82-86) da bu süreçte kritik rol oynamaktadır.
3. İcra İnkar Tazminatı ve Şartları
İİK m. 67/2 uyarınca, borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse; alacaklı lehine, talebi üzerine alacağın %20’sinden aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilir. Tazminata hükmedilebilmesi için şu şartlar aranır:
- Geçerli Bir Takip ve İtiraz: Takibin usulüne uygun olması ve borçlunun itiraz etmesi.
- Alacağın Likit (Belirlenebilir) Olması: Alacağın miktarının, borçlu tarafından sadece bir hesaplama ile belirlenebilir olması gerekir. Yargılamayı gerektiren, miktarı tartışmalı olan alacaklarda tazminata hükmedilmez.
- İtirazın Haksızlığı: Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş olması.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi’nin 2026/777 Esas ve 2026/931 Karar sayılı ilamı, takipten sonra ancak dava açılmadan önce yapılan ödemelerin tazminat üzerindeki etkisini irdelemektedir. Karara göre, borçlu takibe itiraz ederek takibi durdurduktan sonra haricen ödeme yapsa dahi, alacaklının dava açmakta hukuki yararı bulunabilir ve alacağın likit olması durumunda inkar tazminatı gündeme gelebilir.
4. Emsal Yargı Kararları Özeti
- İstanbul BAM 43. HD, E. 2026/1205, K. 2026/1514: Kredi sözleşmesinden kaynaklı itirazın iptali davasında, geçerli bir icra takibinin varlığının davanın ön şartı olduğu, takip iptal edilmişse davanın dinlenemeyeceği belirtilmiştir.
- Adana BAM 15. HD, E. 2023/124, K. 2023/381: Kaçak elektrik kullanımı nedeniyle başlatılan çok sayıda takipte, her bir takibin dayanağı olan tutanakların ve borcun kaynağının ispat yükümlülüğünün alacaklıda olduğu vurgulanmıştır.
- İstanbul BAM 14. HD, E. 2026/777, K. 2026/931: Ticari satımdan kaynaklı fatura alacağına dayalı takipte, borçlunun takipten sonra yaptığı ödemelerin davanın esasına etkisini ve alacaklının vekalet ücreti ile tazminat haklarını koruma amacını değerlendirmiştir.
Sonuç
İtirazın iptali davaları, alacaklının alacağına kavuşmasını sağlayan en önemli hukuki araçlardan biridir. Davanın başarısı, alacağın likit olup olmadığının tespiti ve ispat yükünün doğru yönetilmesine bağlıdır. Borçlunun haksız itirazı neticesinde hükmedilen %20 oranındaki icra inkar tazminatı, hem alacaklının zararını giderme hem de borçluyu dürüstlük kuralına uygun davranmaya teşvik etme amacı taşımaktadır.